The Project Gutenberg eBook of Landas na Tuntunin

This ebook is for the use of anyone anywhere in the United States and most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this ebook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you will have to check the laws of the country where you are located before using this eBook.

Title: Landas na Tuntunin

Author: José Morante

Release date: November 30, 2004 [eBook #14215]

Most recently updated: October 28, 2024

Language: Tagalog

Credits: Produced by Tamiko I. Camacho, Jerome Espinosa Baladad and the Project

Gutenberg Online Distributed Proofreading Team based on images

generously made available by the University of Michigan.

*** START OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK LANDAS NA TUNTUNIN ***

[Transcriber's note: Tilde g in old Tagalog which is no longer used is

marked as ~g.]

[Paalala ng nagsalin: May kilay ang mga salitang "ng, mga," at iba pa

upang ipakita ang dating estilo sa pag-sulat ng Tagalog na sa ngayon

ay hindi na ginagamit.]

TULÁNG KINATHA

NI

José Morante

NA

PINAMAGATANG

LANDAS NA TUNTUNIN

AT

Dito'y matatausan ang LIWANAG n~g nan~ga-mulat sa KADIMLAN

IKALAWANG PAGKALIMBAG

MAYNILA, 1918.

IMPRENTA, LIBRERIA AT PAPELERIA

NI

J. MARTINEZ

34-36 P. Moraga, 108 P. Calderón at 253 Cabildo,

Intramuros TELÉFONOS 5005 y 3283

Talaan ng Nilalaman:

Unang pankat

Punò nang salitâ

Ikalawang pankat

Ang pagbabalik ni Dalmacia

Ang pag-alis ni Dalmacia

Ikatlong pankat

Ang pagbabalik ni Dalmacia n~g kinabukasan

Palasinta n~g binatang si Constancio

Nang matapos nang basahin ni Marcela ang padaláng sulat

ni Constancio

Ikaapat na pankat

Ang pag babalik ni Dalmacia

Ang pagbasa ni Marcela sa pan~galawang hibik ni Constancio tungkol

sa pag-ibig.

Sagót ni Marcela.

Ang pagsagót sa sulat ni Constancio.

Ang panagót ni Dalmacia kay Constancio.

Ang pag owi ni Dalmacia.

Ikalimang Pankat

Ang pagbabalik ni Dalmacia sa tipáng kinabukasan.

Isáng Tagubilin

Paunawà sa tanáng babasa

Manáng isang gabíng ako'y nag liliban

sa makawiwiling liwanag n~g Buan

kaguiat nagunitâ ang pinag-usapan

dalawang dalagang nagsasalitaan.

Pinan~gahasan kong ilagdâ sa papel

ang lugód n~g puso, at anong gagauin

kung dí makatagal at kusang hapuin

ang isip, sa gayong lawig n~g baybain.

Bakit sa panahong ito'y nararapat

na ang kahit sino'y magtaglay n~g in~gat

sa gugol na pagod, at may munting linsád

páasahan mo nang may kataling pintas.

Kaya sa tulâ kong m~ga itititik

ang paunang samo, pantas na lilirip,

huag paghanapan n~g malasang tamis

ang bubót na bun~ga n~g unsiaming isip.

Kung sa pag basa mo'y may mapansing hindí

tama ang sabi ko't sa isip mo'y malí,

huag hahatulan n~g sirá't ang hin~gi

sa pagtutulin mo ay magwari-wari.

Sapagka't kung kaya gumugol n~g pagál

ang malampang isip kahit gumagapang,

adhika n~g puso'y maguing munting tuláy

sa tawiring hirap niyaring abang búhay.

At kung wala ka mang mapupulon~g lugód

sa bun~ga n~g aking pinuhunang pagod,

ito'y mabuti ring aliwan n~g lungkot

lalo't dinadalaw n~g samá n~g loob.

Ihahangang dito't ang boong pasiyá

ay nasasa iyo pantas na babasa,

sa isasariwâ at ikalalanta

ay naroroon din ang aking pag-asa.

Punò nang salitâ

Unang pankat

Sa isang baybaing liban~gan n~g hapis

na nasasakupan n~g bayang Ercañés

nayong ma-alindog na nakakaratig

n~g lansan~gang ilog sa alat na tubig.

Sa poók ding ito'y may isang bakuran

na katuatua't dami n~g halaman,

kaya't sa bulaklak na inia-alay

magtatamóng lugód ang matáng tatanáw.

Sa kalaguitnaan halamanang ito

ay mayroon namang marikit na kubo

handang palamigan sa buan n~g Mayo

kun ang alinsan~gan ay sumisimbuyó.

Dito ri't dí iba'y may himalang dikít

na isang dalagang matalinong isip,

anopa't sinoman sa makámamasid

ay mahahalatang may lumbay sa dibdib.

Manáng isang dapit hapong makaraan

ang dalawang tugtog sa pala-orasán,

dalaga'y nanaog tangkáng maglilibang

sa magandang kubong talagang aliwan.

Kapagdating doo'y biglang napahilig

kasabáy ang taghoy luhang nag babatis

¡ay amáng amá ko! ang inahihibik

¿ano't inulila ang anak mong ibig?

¡Ay amang ama kong nagpalâ sa akin

amáng nag alaga n~g kay inang lihim

dí ka na naawang iwan sa hilahil

akong abang bugtong sa sintang pananím!

¿Saan magpupuló't kan~ginong pagtanáw

pipitas n~g bun~ga n~g iyong palayaw?

wala na banta ko't hangang kamatayan

ang pagpapalâ mo'y di na maduduláng.

At diyán sa iyong buhay na sinapit

ay walang wala nang oras na tahimik

at kulang ang aking luhang nagbabatis

sa tindí n~g dusa't bumubugsong sákit.

¡Ay amang ama ko kung magunamgunam

madlá mong pag-irog at pagpapalayaw

ay wala nang lan~git yaring abang búhay

kundí ang malipat sa payapang bayan!

Hangang naririto sa bayang malungkot

at yaring búhay ko'y hindí nalálagot

ay hindí titiguil ang luhang bubuhos

sa hapdí n~g aking nasasaktang loob.

¡Hahanapin ko nang matagpô ang landas

na pinagdaanan n~g iyong pag lipat

sa kabilang mundo't aanhing magluát

ay walâ na akong amang lumilin~gap!

Sa mawika ito hin~ga'y nagka-buhól

kaya n~ga't napatid ang masinsing taghóy,

ay siyang pagdating namáng nagkataón

katotong dalaga n~g na sa lingatong.

Sa mamasda'y dagling nilugsó't dinamá

tinutóp ang noo't dibdib n~g may dusa

saka tinawagan, ang wika'y ¡Marcela!

siyang pagka-ugpong nan~giling hinin~gá.

Mata'y idinilat at saka nagturing

—salamat, Dalmacia, at ikao'y dumating

ako'y nakalimot at ang muláng dahil

sa búhay n~g aking amang guiniguiliw.

Pinatáy sa maling hatol n~g kastila

n~g dahil sa sumbong n~g masamang dila,

ito nama'y dina halos nawawala

sa piling n~g aking lihim na gunita.

Oo dí ko sana dapat na damdamin

kun ang kamataya'y sa Dios nangaling,

n~guni't sa kánulo n~g dilang Luciper

¿aling pusong anak ang dí pupugnawin?

Kaya wala na n~ga akong kahilin~gan

sa Dios kung hindí bawian n~g búhay,

pagka't ang malipat sa payapang bayan

ay wala nang pusong marunong mag damdam.

Kaya n~ga, Dalmacia, ako'y nag a-agap

guiliw na kapatid n~g pag hin~ging tauad

sapagka't dí natin talastas ang oras

n~g kamatayan kong di na magluluat.

Sa mawika ito Dalmacia'y nalugmok

nalaglág ang luha't nag buntong himutok

walang katuirang nagpapahintulot

na sa dalamhati búhay mo'y matapos.

Magwari-wari ka't tin~galin n~g isip

ang pagkalarawan n~g santong matuid,

na ang lumalabag sa dunong n~g Lan~git

ay walang wala nang aantaing bihis.

Pawi ang lumbay mo at ipaubaya

sa Dios na Amá ang boong bahala,

walang mangyayari sa tahanang lupa

na hindí sa dunong niya nagmumula.

Lisan ang pighatí at alalahanin

yaóng hulíng búhay nating lilipatin

dito'y walang utang na maitatakuil

sa Dios na hindí daratnán n~g sin~gil.

Kung katotohanang nagbuhat sa upat

búhay n~g tatang mo ang pagka pahamak

asahan mo Selang hindí magluluat

darating ang ganti,t, oras na katapát.

At doon sa iyong han~gád na mádalí

ang búhay mo't dahil sa laking pighati

iyong pagsisiha't baka maguing sanhí

n~g dí pagkakamit Bayang Luwalhati.

Sukat hangang dito, giliw na kapatid,

dí naman pag-aral at pag-unang bait,

iyong pagpilitang iwaksí n~g isip

ang pighating laban sa Santong matuíd.

Walang nararapat kundí ang umayos

sa kapangyarihan n~g lumik-hang Dios

sanlibo mang ama ang siyáng matapos

¿ano't daramdamin sa Lan~git na tulót?

Pusong malulunod sa pighati't lumbay

sa laglág n~g payo'y kusang nanimbulan,

sa oras ding yao'y ipinagwaksihan

ang katalong sindak na kinakalaban.

—Salamat sa iyo Dalmacia kong kasi

sa pagpapala mo't guinawang sakbibi

at kulang ang aking dilang magpupuri

sa dapat kilanling lubos mong kandili.

Na dahil sa iyong payo't pag-aampon

ligalig n~g aking puso'y huminahon

kung dí mo dinatnán, banta ko'y nagtulóy

yaring abang búhay sa pagkakabuhol.

N~guni ang hilíng ko'y isang kasayahan

na makapapawi sumimot n~g lumbay

—oo n~ga Marcela't ang lahat n~g iyán

sa araw n~g bukas ay magagampanán.

N~guni tulutan mo na kita'y lisanin

si ama't si ina'y iníp na sa akin

at baka ano nang kanilang isipin

magmula kan~gina n~g di ko pagdating.

At bukod sa rito'y dapat ipagsabi

sa sintan~g ina mo, bagay na nangyari

at baka sakali na sa dakong hulí

ako ang patalba't buntuhán n~g sisi.

Dí ligáw na balak, Dalmacia, kong mutia

n~guni at ako rin ang sumasangsala

sapagka't ang lumbay na gumagambala

ay wala na't n~gayo'y lubos na payapa.

Kaya huag mo nang hatdán n~g balisa

ang dibdib n~g aking minumutiyang iná

at yaón ay isang makadáragdag pa

sa pighating dulot n~g pagkaulila.

At huag mo sanang lisanin n~g biglá

akong bagong bagong ahon sa dalita

—Marcela'y bukas na tayo magpasasa

n~g balabalaking magbibigay tua.

Kay ama't kay ina ang gagawing sanhí

na kitang dalawa'y dito mananahí

kaya paalam na't iwaksí n~g budhí

ang labág na iyong pagdadalamhati.

Paasahan mo nang sa araw n~g bukas

bilang na iisa ang tugtog n~g oras

magbabalik ako't nang upáng magluát

sa kubo ring ito kita mag-uusap.

—Maraming salamat kapatid na irog

ako sana'y huag makanlong sa limot

kung may búhay lakás naman ay mag-utos

at sa makakaya'y nahahandang lingkod.

Abo't ang kamay ko't kita'y magyakapan

hagkan muna kita't ako nama'y hagkán

maguin~g tandang saksi n~g pagmamahalan

at sa tipáng oras kita'y ina-antay.

Ang pagbabalik ni Dalmacia

Ikalawang pankat

DALMACIA.—Narito na ako Marcela.

MARCELA.—¿Komusta?

DALM.—Mabuting awa n~g Dios, walang ligamgam na anomán, itinanóng sa akin na kun bakit ako naluatan kahapon, ang naguíng sagót ko'y nagkawili lamang kita sa pag-uusap, na kun anó ang mabuting sukat isiping paghahanap búhay; sa sagót kong ito'y nalaglág ang kanilang luha at ako'y niyakap na pinakahigpít n~g aking iná, at ang idinugtong na pan~gun~gusap naman nang aking amá ay ganito Pakingan mo at akin~g kakantahín.

MAR.—Oo n~ga, ang damdam ko'y makaliligaya.

Oh bunsong ligaya niyaring aming dibdib

bulaklak n~g tua't bun~ga n~g pag-ibig

iyong halamanin sa lináng n~g dibdib

itong tagubiling aking ihahasík.

Unang una bunso'y tibayan ang loob

n~g m~ga pag-asa sa totoong Dios

at ang ikalawa'y huag kang lilimot

n~g m~ga pagtupád sa banál na utos.

At ang pagka-awa sa kapua tawo

huag lilimutin, Dalmaciang anak ko,

at yaón ang binhíng pag-aanihan mo

sa kalilipatang huling Paraiso.

Ang lahat n~g aking m~ga tagubilin

bunsó sa dibdib mo ay papagtibain

at ito ang gabáy na guguyabinín

hangang binibig-yan n~g búhay na angkín.

Ikáw aming bunso'y magpapakatimbang

sa lakad n~g mundo't panahong niniral

kung sakasakali't makapag tagumpay

payapa ka rito't hangang hulíng búhay.

Sa mundo'y pag di ka natutong nan~gilag

at dí tinalasan ang mata n~g in~gat

walang malay-malay nayapos ka't sukat

niyaong pan~ganyayang lihim na pahamak.

Ang parang kapatid na pagsusuyuan

bunsó ko, Dalmacia'y pailagilagan,

sapagka't ang lihim niyang kalooban

ay di mo talastas ang patutun~guhan.

At huag ka namang magpapakaniig

sa may asawa na n~g pakikipanig

sapagka't kung minsa'y pinapagdurun~gis

n~g palabintan~gin ang puring malinis.

Sukat hangang dito, Dalmacia kong guiliw

tanáng mahalagang aking tagubilin,

sapagka't ang takda nitong búhay natin

ay di natatanto oras n~g pagdating.

Yaóng ating bukid kung ako'y manaw na

ihanap n~g tawong marunong magsaka

na may sadyang bait na nakikilala

nang di ka dalawing n~g pagkakasala.

At ang magsasaka, Dalmacia'y ganoón

marami ang m~ga ... liban sa dí gayon;

ang hahanapin mo'y ang tawong marunong

magmahal sa puri't may sariling hatol.

At kung may panira namang ihahatid

na dinadaya ka sa ani n~g bukid

ay magpakunuá n~g malaking galit

nang may kamtang tuá ang may dalang inguit.

Sapagka't an~g han~gád ay iyong bawiin

sa mabuti't siyá ang papagsakahin,

ito'y asahan mo't kung ga sa patalim

ay lalong matalas sa samáng gagawin.

Hangang dito bunsó't kung baga sumapit

oras n~g búhay ko't sa mundo'y pag-alís

ay di kailan~gang iyong ipa-dapit

lalo't kapurihán ang nasa n~g dibdib.

Huag na dí lamang mabaón sa hukay

ang kaawa-awang lupa kong katawan:

sa mawika ito nalaglág na namán

ang luha't gayari ang hulíng tinuran.

Katiwala kami n~g iyong paglipat

doon kay Marcela, pagka't sa hinagap

kun bagay sa tibay hindí naman sukat

magagaping daglí n~g may lilong han~gad.

Han~gang dito Sela't siyang pagkatiguil

niyong sa kay amang m~ga tagubilin

anaki sumilang ang m~ga bituin

at naliwanagan isip kong madilim.

DALMACIA.—¿Anó baga Marcela ang lasáp mo sa m~ga tagubilin n~g aking amá?

MARCELA.—Makaliligayang m~ga pan~gun~gusap na dapat halamanin sa lináng n~g malinis na pagtupád at papamun~gahin n~g bun~gang dapat iyalay n~g sinomang tawo sa banál na hiling n~g Santong matuid: mabuting amá at nau-ukol pakamahalin n~g isang irog na anak; datapua't makalalansag sa dibdib nang may pag sintang anak sa giliw na ama.

DALM.—Ah oo n~ga, tunay ang iyong turing, at ibinabalita ko sa iyo n~gayon, na noóng inilalaglag n~g aking amá sa pangdin~gig ko ang butil n~g magandang aral, ay tunay na sa balang sabi, ay nakikibagay ang paták n~g matamís kong luha na ito'y ibinabalong niyaong guniguní, na paano kaya kung dumating ang panahon n~g aking pagkaulila. ¿Gaano kaya ang dami n~g kakabakahin kong digmá n~g hinagpis? Sa banta ko'y di matatantusan at mapipilitang ilugmók sa ipagdaramdam ang magkaroon man ako n~g matigas na puso at alipala'y di na mangyayaring sapitin ko pa ang ako'y maiwan at ligaya ko na sa oras na yaon ang ako'y masama sa lupang mapalad na kalilibin~gan n~g irog kong amá. Hangang dito Marcela ang nangyari sa oras na ako'y pinan~gan~garalan; nguni't pinapansin ko sa iyo n~gayon, na ¿kun bakit magmula kan~ginang ako'y nagsasalita, ay nakikisabay namán ang pagdaloy n~g iyong m~ga luha sa mata?

MAR.—¡Ay Dalmacia! ¿Aling puso n~g may pagsintang anak ang di bubugsuan n~g paghihinagpis at manariwang mulí ang nalalantang puno n~g pighati? ¡Ay amang ama ko! ¿Saan ka naroon?

DALM.—Marcela, maghusay ka n~ga n~g loob at maala-ala ko pala'y kahapon ay humihiling ka sa akin n~g isang kasayahan, n~gayon ay wala naman maiya-alay sa iyo kundi isang maikling kundiman.

MAR.—Tunay n~ga ba? Salamat Dalmacia kun gayon ang kinasasabikán kong kanta mong kundiman at upanding makaputol n~g muling nag usbong kong kalumbayan, at kun magka gayo'y asahan mo namáng may kapalit akong kákantahín sa iyo.

DALM.—Ganoón ba?

MAR.—Oo.

DALM.—Kun gayo'y pakingan mong magalíng.

Oh! m~ga bulaklak n~g nagtayong kahoy

at ikaw amihang malamig na simoy

magbalita kayo n~g aking pagtaghoy

sa kinalalag-yan n~g ihihinahon.

Kayong sarisaring ibong lumilipad

at ang palay palay na han~ging habagat

ibalita ninyo ang daing n~g hirap

sa kinalag-yan n~g ipapanatag.

At dí maglulubay ako n~g pagluhog,

kahima't dalita ang awang ihulog

ay di mag sasawa ako n~g pagpulot

at ituturing ding ligaya n~g loob.

Halihalimbawang maguing takdang guhit

n~g kamatayan ko ang sa pusong nais

ay ituturing ding ligaya n~g dibdib

lalo't mahalatang nagdadalang hapis.

DALM.—Tapós na Marcela ¿Anó bagá ang din~gig mo?

MAR.—Marikit na pagkayari Dalmacia ang kundiman mong iyán ¿Sino bagá ang may gawa n~g kathá?

DALM.—Hindí ko masabi sa iyo, sapagka't iyán ay narinig ko lamang sa isang taga....

MAR.—Banta ko'y isang pusong nakalutang sa maalong dagat n~g karalitaan, na ang inahihibik ay mapasampa sa pampang n~g katiwasayan.

DALM.—Tila n~ga; datapua't maala-ala ko pala'y ¿di baga ang wika mo kan~gina'y pagkatapos ko n~g pagkantá ay ikaw naman?

MAR—May nasubukan ka na ba?

DALM—Wala n~ga, n~guni't baka mo malimutan.

MAR—Kailan ma'y kawangis n~g guinto ang aking pan~gako, at nang makilala mo'y iyong panain~gahan.

Sisimulan ko na, kapatid na guiliw

ang kantang kundimang iyong hinihiling

di anhi'y may dagat, na hayag ma'y lihim

mababaw ay hindi matarok ang lalim.

Sa dalang hiwaga n~g nasabing dagat

dí man matákahin ay manguiguilalás

bato'y lumulutang na sakdal n~g bigát

at ang lumulubog ang magaang patpát.

At ang m~ga isdang naglisaw sa tubig

makaliligayang malasin n~g titig

balang malalaki'y may tibong matulis

at ang balang munti ni walang palikpik.

Kaya n~ga at walang pan~gambang sagpan~gín

at hindí gunita na makahihirin,

datapua't kung minsa'y nabubulunan din

kapág ang sisilá'y panabong sasamín.

At sa dalampasig n~g nasabing dagat

sabihin ang dami n~g batong nagkalat

ang katakataka't kaguilaguilalás

munti ma't malakí, magkakasing bigát.

Sa kalaguitnaan n~g dagat ay gayon

ang sabi, mayroong mataás na kahoy,

san~ga'y malalabay, daho'y mayamungmong

na nakalililim sa dagat na yaon.

Sa puno n~g kahoy tubig na nunukal

walang kasingsaráp at sakdal n~g linaw

at sa dakong dulo'y kung anong dahila't

bibihirang tamís ang mánanamnamán.

Ihahangang dito Dalmaciang kapatid

ang kantang kundimang nahiling n~g dibdib

yao'y malaon na sa tandaang isip

boong kahuluga'y di ko nababatid.

—Marcela, ang iyong kinantang kundiman

panahong kastila ang tinatamaan

kung n~gayo'y hindi na, at ang umi-iral

balang may matuid ang ina-ayunan.

Gayón man Marcela'y palalamnán ko rin

dagat na mababaw ay sakdal n~g lalim

yaong kababawang ipinagtuturing

ang asal n~g tawong natatanaw natin.

At ang kalalimang hindí matatarok

ay ang lihim nilang nan~gasasa loob

at ang m~ga batóng hindí lumulubog

ang sa mayayamang katuirang buktót.

Ang hindi pag lubog ay nakakatigan

n~g panuyo't suhol ang kapangyarihan

kun n~gayo'y wala nang pusong magdaram-dam

at ang naghahari'y Santong Katuiran.

At ang lumulubog na magaang patpát

ay ang katuiran n~g tawong mahirap,

hindí palutan~gi't dahilán sa bigat

niyaong naglulubog na pabatong pilak.

Sinasabing isdang nag lisaw sa tubig

na ang malalaki'y may tibong matulis,

masamang mayaman na ang ini-isip

sa búhay n~g dukha'y umapit manlupig.

Isdang maliliit sa aking palagay

dili iba't tayong maralitang búhay

kahit may matuíd, ay napipilan

n~g masigláng lakás niyaong kayamanan.

At ang punong kahoy na sakdal n~g tayog

ang Pamahalaang ating sinusunod

san~gáng malalabay ang nakalulukob

na kapangyarihan sa lahat n~g sakóp.

At ang sinasabing tubig na nunukal

sa puno n~g kahoy ay sakdal n~g linaw,

ang tapát na hatol na dí nasisinsay

sa Santong matuid n~g kapangyarihan.

San~gáng maliliit n~g nasabing kahoy

ay ang m~ga Juez, Kapitan at Hukom

na ang karaniwan ay nagsisihatol

n~g dí karampata't dahilan sa suhol.

Na kapag hinatdán n~g paban~gong suob

at n~g sarisaring maligayang handog

ay tulad sa bakal nana palalambot

at nailalagay sa ibiguing hutok.

Ang matang malinaw n~g Santong matuid

kusang binubulag dahil n~g pag-ibig

sa pilak, at di na halos ini-isip

ang kahihinatnán sa huling sasapit.

Sinasabing batong magkakasing timbang

muntí sa malaki ang bigat at gaan

ang tawong nilikha sa aking palagay

guinoó ma't dili iisa rin lamang.

¡Ay mundo! ¡ay mundo! ¿kailan pa kaya

ang ipag babago n~g asal mong sama?

—Dalmacia'y malí ka n~g pag-uunawa

ang mundo'y talagang bayan n~g dalita.

Sa mundo'y kung walang ipagpipighati

ay dapat tawaguing Bayan Lualhati,

kusang tapatin mo't kun sa aking wari

mundo'y parang batong kinukunang uri.

N~g sa Dios Amá bagáng pagmamasíd

sa balang may pusong wagas at malinis

sa kaniyá ay laan ang payapang lan~git

at sa pag durusa ang balang may dun~gis.

Kaya ang sinoman kung sa ganang akin

siyá ang bahala sa ibig puntahin

dalawa ang landas, datapua't bilin

huag pakaliwa't kanan ang tun~guhin.

Lansan~gang kaliwa ang hindí pagsunód

n~g tawo sa bilin at utos n~g Dios

nag papakahimbing sa biyaya't lugód

na dí dinadalaw n~g gunita't takot.

At ang daang kanan ang hindí páglihís

sa utos n~g Dios na bigay kay Moisés

ang magsipanuto doo'y magkakamit

niyaong lualhating walang kahulilip.

Dan~gan n~ga kung bakit at di mágawian

n~g tawo sa mundo ang muntá sa kanan

—Marcela'y bihira't kun magkaroon man

ay di naghahan~gad n~g dan~gál at yaman.

Pagka't mahaba nang panahon kapatid

ang dito sa mundo'y aking pagmamasid

ay wala pang tawong hindí nag-iibig

n~g yama't sa puri tin~galín n~g labis.

Kun ang m~ga sadyang kunó ay ulirán

na sasalaminin n~g nan~gamamayan,

ay nan~gag bibilí n~g di karampatan,

niyang tindang sangkap sa pagka binyagan.

Han~gád sa pagyaman kaya lumilihís

sa totoong landas n~g Santong matuid

ito'y siyang saksing dapat kunang linis

n~g nan~gádadayang ating pag-iisip.

Kaya marami na ang ibig bumitaw

sa pagka romanong dating kinaguisnán

dahil sa halata na kinakalakal

ang religiong itong kalinislinisan.

¡Ay manong ang aming paumanhing hibík

n~g dí mabalisa kaming dating kabig!

magpakitang loob at huag lumihís

sa katotohanang landas n~g matuíd.

Di bakit si Cristo niyaong nabubuhay

guinugol ang pagod hirap kamatayan

sa sang mundong tawo ay inia-alay

ang ganáp na awang dí han~gad sa yaman.

Ang ugaling yao'y ¿naha't di mangyari

sa nan~gáriritong kuno'y kahalili

ni Cristo, ay bakit hindí bigyang saksí

n~g katotohanang pagkamakandili?

Hindi't ang lagui naming namamasdan

ang kalakhang anyó sa nan~gamamayan

lalo't walang limos ang dukhang namatay

ni hindí na nila ibig bendicionan.

Sa bagay ang isang tawong ililibing

bendiciona't dili yao'y iisa rin

at wala nang daang baguhi't sirain

hatol n~g Justiciang tapát na maglining.

At kun ang bendición ang hagdang pagpanhik

sa pinagnanasang bayang matahimik

ay dí sana nila dapat ipagkait

yaong katungkulang ipagkakalan~git.

Pagka't sila'y m~ga laáng mapagkupkup

timbulan n~g sala't n~g hindí malunod,

ay ¿bakit sa dukhang walang mailimos

ang bendición nila'y ipinagdadamót?

Dito'y mababalak na ang pagkáukol

sa lan~git n~g tauo'y hindí sa bendición

kun hindí sa linis n~g puso naroon

ang ikararapat sa Dios na Poon.

Sapagka't ang handang maligayang lan~git

ay hindí sa libing ang ipagkakamit

kung hindí sa gawa't wagas na pag ibig

sa Dios ang ating hagdan n~g pag panhic.

Gawang kamangman~gan n~g linahi natin

balabaling puri ang dakilang libing

gugulin ang pilak sa walang hihinti't

ang tinatasaha'y bibig sa pagkain.

—Dalmacia'y hintay n~ga't di na makatiis

ako sa lahat mong ipinagsusulit

¿ang lahat n~g yao'y ano't nababatid

ay isa ka lamang tubong taga bukit?

—Tama ang sabi mo kapatid na hirang

na yao'y hindí ko dapat maalaman,

n~guni't ito'y m~ga dunong na palagay

na higuit sa Pari ang pinag aralan.

Ako naman n~gayo'y lubós ang tiwala,

pagka't siya nilang m~ga guinagawa:

ang magpakahigpit, at ang pagka-awa

sa kapua tawo'y walang mahalata.

Ugaling kastila'y dí binibitiwan

n~g m~ga Clerigong dito'y nan~gaiwan,

batang bagong anak na pabibinyagan

mag rerecargo na'y wala namang utang.

Sa bayang Pulilan ang lalong masakláp

sangsalapi't walo ang sin~gil sa binyag,

yao'y tubig manding sa Jordang nagbuhat

kaya't mahalaga ang naguíguing bayad.

Kagagawang yao'y ¿sino sa may isip

ang dí susungkuin n~g paghihinagpis?

at mapipilitang isigaw n~g hibik

ang m~ga paghamak sa wastong matuíd.

Dito mamumulos ang paghihinala

na dí naman ganong sala ang magdaya

sapagka't ang m~ga may hawak n~g tan~ga

sa bawal ay siyang unang gumagawa.

Akong nagsasabi hindí protestante

at sa romanista'y lubos ang pagkampí,

n~guni't hindi kayang bathing kong mangyari

na ang hindí tama'y siyang manatili.

Paris n~g ugaling guinagawa n~gayon,

n~g maraming Pari, liban sa di gayon,

¿kung anong dahilan at pinasusuhol

ang may namatayang nagpapa-ataul?

Ito nama'y hindí nagbigay gambala

sa kanila't tulong lamang n~g may awa

¿alín katuiran ang nagpanukalang

mag multa ang walang salang guinagawa?

¿Ang santong religion baga ang may halál

n~g ganoong m~ga palakad sa bayan?

sa banta ko'y hindí at ang kabanalan

ay dí nagnanasang mag imbot n~g yaman.

Kung sa bagay amin namang natatatap

na kayo ay walang ibang paghahanap

at may ilang tawo na kinakagawad

na nan~gagaantay n~g ano pang bayad.

At saka ang Pari nama'y may gutom din

na nagkakagugol tungkol sa pagkain,

¿dahil kaya roo'y di na salang hin~gín

ang labis na bayad sa takdang arancel?

¿Ito kaya'y hindí kusang pagsalansang

sa linis n~g utos ninyong sinumpaan?

ó baka sa amin lamang nababawal

at sa m~ga Pari hindi kasalanan.

N~guni at ang inyo namang nakikita

sa bayad n~g Bayan ay labis labis na

may dakilang libing, kasál at binyag pa

may pamisa't saka sarisaring pista.

Ito nama'y pawang pinagbabayaran

n~g dí naman mura't sa halagang mahal,

yaón sa wari ko ay labis na naman

aywan sa m~ga may han~gad sa yaman.

Ang lahat n~g ito ay dapat damdamin

ninyo't mawiwikang kulang n~g pagtin~gín

—oo ang sagot ko, n~guni't pagwari-in

na ang nangyayari ang dapat sisihin.

Dili baga kayo'y ilinagdang pastol

sa tanang alaga'y makapagtataboy

sa sawíng kalin~ga ay nan~gagsilaboy

at sa ibang sexta nasok napa-ampon.

At ang katuirang isinásalita

ang sila ay walang aantaing pala

balát-kayong banál, buting pakunuwa

sa bulág na wari umang na paraya.

At kung kaya kayo'y Kurang nan~gatanghal

na pinipintuho sa lahat n~g Bayan

dugo't, búhay hirap nami'y pinuhunan

saka n~gayo'y wala munti mang pagtanáw.

Bagkus pang pahirap siyáng ginagawa

sa búhay n~g m~ga tawong maralita

ang limos sa patay na dating mababa

n~gayo'y tinaasa't hindí mapaghaka.

¿Anong dahil kaya n~g sumasa-isip

kabuhayan nila'y hindí naman guipít?

yao'y nau-ukol sa tawong balawís

at hindi sa m~ga sálaminan bait.

Ang ganitong sabing pawang masasakláp

dí naman mangyaring mabig-yan kong salág

sa pagka't di lihim at natatalastas

n~g madlá, ang inyong hindí pagtatapat.

Dahil dito'y siyáng sanhíng nag-aakay

n~g pagkabalisa sa kinamulatan,

sapagka't ang landas na talagang daan

n~g santong matuíd ay linilihisan.

Ano pa't kung aking págunamgunamin

sanhing nagbibigay guló n~g panimdim

kung ano't sa m~ga ulirang susundin

doon tumutubo ang PUNO N~G DILIM.

Ito sa dibdib ko ang matinding bikik

at dahil n~g aking luhang naguiguilid

kahimawari'y magsipanumbalik

ang nan~gáliligaw sa Daang Matuíd.

Upanding kung tayo'y magka-ayos-ayos

sa pagkaka-sundo't magka-isang loob,

magban~gon ang ating Inang nakalugmók

sa nadustang búhay na kulunos-lunos.

At dí mangyayaring itulot n~g lan~git

yaóng Kalayaang ninanaisnais

hangang naghahari ang kuhilang isip

sa atin, at saka ang ugaling inguít.

Ganito ang siyang kutóg niyaring loob

hindí pan~gun~guna n~g dunong sa Dios

Marcela'y hin~gi kong bigyan mo n~g sagót

kun ang palagay ko'y hindi náaayos.

—Dalmacia ay tama ang iyong palagay

aywang sa lalong pantas na magnilay

na dí itutulot yaóng Kalayaan

sa kulang n~g wasto't walang kahusayan.

N~guni ¿ano bagang iyong napapansin

at magulong bayan ang ipinagturing?

—Marcela'y hindí mo pala nalilining

daming nag-iibig Punong kilalanin.

Pinangugugulan n~g pagod at pilak

ang kilanling Puno't sa Baya'y matanyag

—Dalmacia'y dí natin mabibig-yang sukat

ang lihim n~g puso nila't hinahan~gad.

At sakasakali na ang na sa isip

nitong sumasagui sa pag-uumibig

ang makapagsabog n~g malasang tamís

níyaong maligayang bun~ga n~g tangkilik.

Ang pag-alis ni Dalmacia

Paalam na mutia't lilisanin irog

ang m~ga titig mong ligaya n~g loob

—oo datapua't huag isalimot

akong kapatid mong nahahandang linkod.

O kun dili kaya ay dito na kita

matulog at bukas muwi n~g umaga

—Huag na't sakaling baka kumutog pa

ang kung ano't ano kay ama't kay ina.

Adios Marcela.—Dalmacia,y matnubay

sa iyong paglakad ang kapayapaan

—ako ma'y gayondin, búhay mo'y in~gatan

sa gabing pagtulog n~g Angel na bantay.

Na huag ka nawang dalawin n~g init

han~ging nagbubun~ga samang panaguinip

—ako ma'y gayondin ang taguríng hibík

abót ang kamay ko't magdaop n~g dibdib.

Aalís na akong lin~gon ka n~g tanáw

titig ko Dalmacia ay pumapatnubay

malayong adios,—adios din namán

lupít n~g sakuna ay magpakundan~gan.

Ang pagbabalik ni Dalmacia n~g kinabukasan

Ikatlong pankat

Narito na ako—Kita nama'y antay

¿anong búhay ninyo kagabing nagdaan?

—Sa awa n~g Dios ay walang ligamgam,

kan~ginang umaga'y tumangap n~g liham.

Na ang sinásabi tungkol sa pag-ibig

padalá n~g isang binatang matalik

n~g tinatahak na n~g aking panitig

mahambal ang dating matipid kong dibdib.

Na dahil sa hibík na kalaguimlaguim

nitong nagsasabing kinatawan papel

narito Marcela at iyong basahin

ikaw man banta ko ay mahahambal din.

Ohó! at kung gayon ay makadudurog

n~g pusong matigas ang haing pag-luhog?

—Narito Marcela't sa kamay ko'y abót

ang makababaklang daing n~g pag-irog.

Babasahin ko na, kapatid na guiliw

ang pag-sintang mana sa linahi natin

huag mababaklá ang iyong panimdim

sapagka't ang mundo'y lubhang sinun~galing.

Palasinta n~g binatang si Constancio

Poon n~g pag-irog huag maguing sawí

ang hibik n~g pusong na sa sa pighatí

sapagka't ang sinta'y walang hinihin~gi

kundí ang li~ngap mong ilulualhati.

Kaya huag mo po sanang ipagkait

ang lunas na awa sa aking pag-ibig

kung nasasadhán man ang pinto n~g dibdib

buksi't salubun~gin n~g iyong tangkilik.

Yayamang sapagka't ang iniluluhog

sa m~ga yapak mo'y banál na pag-irog,

tipid n~g bighani mo po'y malamuyot

na isakandun~gan n~g lin~gap ang lingkod.

Papagkamting palad ang sa pusong hibík

na ikaw ang maguing ligaya ó Lan~git

n~g dustang búhay ko't magpahangang guhit

ay paglingkuran kang kabiyak n~g dibdib.

Nang matapos nang basahin ni Marcela ang padaláng

sulat ni Constancio

—Nákilala ko na ang saráp n~g daing

n~g nag-u-umanong puso sa pag-guiliw,

ikaw ang bahala nguni't pag-isipin

ang pang adyang dapat sa huling daratnin.

Sa lakad n~g mundo'y panahong niniral

ang isang parista'y sukat katitimbang

ang lalong matatág ay nan~gahahapay

sa dunong n~g isip nilang mapanglinlang.

—Tama ang sabi mo kapatid na liyág

na tayo sa mundo'y sukat kaí-in~gat,

n~guni't sa warí ko'y hindí masasalág

kapagtalagá nang tadhana n~g palad.

At may matatandang nagsisipagsabi

at sampo n~g aklát ay namamarali,

tawo sa anomang bagay na mangyari

yao'y katutubong taglay sa paglakí.

Dalmacia kung tungkol sa sinabi mo'y

hanapin n~ga natin ang pagkatotoó

n~g isang nangyaring dí anhi'y ganito

na ang nagsasabi ay Novelang libro.

Kunó ay may isang principeng masiglá

nagtanong sa lalong pantas ó bihasa

ang wika'y turan mo na kung sino bagá

tun~go n~g palad ko sa pagaasawa.

Sagót n~g tinanong—principeng maran~gal

ang takda n~g iyong daláng kapalaran

ay babaying pan~git at dí dugong mahal

yao'y asahan mo't siyang káraratnán.

Ang dalagang ito'y isang fondadista

walang hanap búhay liban sa magtinda,

anitong principe—saan lugar baga

—Ay na sa sa libis n~g tuláy n~g quinta.

Kung gayon ay ating saglít na parunan

ang tun~go n~g aking dalang kapalaran

at tatayahin ko kung may karampatang

masukob sa lilim n~g taglay kong dan~gal.

Yaon na't sa quinta nang sila'y dumating

itong fondadista'y itinurong lihim

hindí iba't iyan, principeng butihin

ang takdá n~g iyong kapalarang angkin.

Ako'y aalis na't ang bahala'y ikaw

mag-isip n~g lalong kagaling-galin~gan,

n~guni't ang hula ko'y hindi mabibigyan

n~g litis, at yaon ang pangyayarihan.

Pinagmalas nan~ga't pinag-isip-isip

ang maguiguing kasing kabiyak n~g dibdib

ay walang makitang ipagkakalan~git,

nagbuntong hinin~ga't luha'y bumalisbis.

Diyata't ang dugong sa korona galing

hamak na babae ang kakasamahin

dustang kapalara'y nang diko tangapin

mag-isip n~g lalong nararapat gawin.

Nang hindí mangyari ang takda n~g palad

putlín ko ang ulo't yaon ang marapat;

linapitan na n~ga't liig ay tinigpas

nitong walang malay sa pagkapahamak.

At ipinatapong madali sa ilog,

anopa't tinan~ga'y n~g matuling agos,

sa nangyaring yao'y sabihin ang lunos

n~g nan~garoroong matáng nanónood.

Pinatay at sukat wala namang sala

ang kahabag-habag na abang dalaga,

¿alin kayang luha n~g makakikita

ang dí aakaing bumalong sa mata?

Di naman mangyaring mabig-yan n~g ganti

palibhasa'y isang dakilang principe,

anopa't wala nang anomang nangyari

kung kahima't labag sa utos n~g Ley.

Babaeng pinatay sa Novelang sulit

ay kusang nabuhay sa dunong n~g Langit

at muling naugpong pinutol na liig

napadpad sa ibang reino't dalampasig.

Kagandahang palad nátagpo pagdaka

n~g isang lalaking namamalakaya

namangha ang boong págkatawo niya

at sinapantahang diwa'y taga gloria.

Wika sa sarili mahaba nang araw

ang dito sa mundo'y aking pagkatahan

ay walang ganitong dilág kagandahan

aywan kung mayroon sa langit na bayan.

Pagdaka'y binati n~g ganitong sabi:

Tabi sa dan~gal mo mahal na babae,

ikaw baga'y sino't anong layon dini

sa ganitong oras at lalim n~g gabi?

—Huag maguing sawí ang aking panugón

sa kamahalan mo mamang tumatanong,

pinagmulan ko po'y hindí mapagnoynoy

gayon din ang aking dito'y pagkatuntong.

Kabuhayang yarí di ko mapag-lirip

na diwa'y nagbuhat sa dunong n~g langit

pinagmulang baya'y di po maisulit

at n~gayon pa lamang ako nagka isip.

Kaya ikaw na po ang siyang báhala

na dini sa abang búhay ko'y magpala;

ituring na anak sa pagaanduka

at kikilanlin kang amang nagkalin~ga.

Kung gayo'y halina anang nakapulot

n~guni'y namamanghâ ang sa tawong loob,

pagdating sa bahay ay pinapagsoot

n~g damit na tuyó ang anak ni Venus.

At isinalita sa asawang hirang

yaong pagkakuhang mahiwagang bagay,

sabihin ang tua't dî na ibig lisan

n~g dalawang mata yaong kagandahan.

Nagsasama na n~gang bilang din sa anak;

at magulang namán ang gawang pagtupád

di ko pagaanhin dumating ang oras

lihim n~g Lumikha'y kusang mapatanyag.

Mag-asawang hari ay sa pagpapacial

sa lansan~gang yao'y manáng naparaan

dilág n~g napulot ano'y nang mátanaw

ang matuling takbo ay pinapaghintay.

Sa carrosa ay biglang umibís

at sa maralitang bahay ay pumanhík

ang kapangyariha'y hindí na nagamit

ang puso'y nabaghán sa himalang dikít.

Ang mahal na hari tumanong pagdaka.

—ito baga'y anak ninyong mag-asawa?

sagot n~g tinanong—dakilang Monarka

iyan po'y pulut ko lamang sa aplaya.

Na di ko mawari magpahanga n~gayon,

kabuhayan niya, haring pan~ginoon,

pagka't kailan mang kunang ko n~g tanong;

sabing talinghaga ang itinutugon.

—Kun gayon—ang sagot n~g Sakramajestad

sa kalakhan nila'y paumanhing gawad

kami na ang inyong loobing mag-in~gat

at siyá ay aming paparahing anak.

—Oo po hari ko—ang panagot namin

at sinong tatangui sa magandang hiling,

mabigat bigat man na kung sa dadalhin

ang atang mo'y pilit naming papasanin.

Huag lamang haring ibintang n~g dibdib

na parang gusto na naming siya'y malís,

Mahal na babae tanto mo na't batid

itong sa Monarkang ipinamamanhik.

Sagot n~g dalaga'y—may dí pangyayari

ang hindí pagayo'y lapastan~gang tanguí

ang damdam n~g puso'y di na nakaganti

sa anduka ninyo at pagkakandili.

—Huag panimdimin at laking ligaya

niyaring aming loob ang mápabunyi ka

sa kandiling in~gat n~g ating Monarka

bakit walang anak ang mahal na Reyna.

—Magaganap na po oh Sakramajestad

ang hiling n~g pusô—Maraming salamat

babae'y kinawit n~g Reyna at kagyat

isasa-agapay n~g kaniyang lakad.

—Sumandaling hintay—ang ipinagsulit

sa kamay ni ama muna ay hahalik

gayondin sa aking inang nagtankilik

ipaalam na't kayo'y in~gatan ng Lan~git!

Naghiwalay na n~gang luha'y nalalaglág

nitong maiiwa't magtatamong palad

ang mata n~g Reyna sa laki n~g galak

di na ibig lisan ang himalang dilág.

Yaon na't tinungo ang Palacio real

kapagdating doo'y agad binihisan

n~g damit na piling dí sangkap ang dan~gal

ang kahalimbawa'y bitwing sumilang.

Sa kinabukasan hari'y nagpalakad

n~g utos na gawing pilit ang pagtupad

na ang magsabing hindí niya anak

ay paakasahang buhay ang katapát.

Nagpatabas nan~ga n~g damit princesa

pinili ang kayong lalong mahalagá

at kapagkayari'y ipinasuot na

walang dí hahan~ga sa himalang ganda.

Nang princesa na n~ga siyang tinatanghal

sa sakop na Reyno n~g nagtatangkakal,

bilis n~g balita ay nan~gagliparan

sa iba't iba pang m~ga kaharian.

Sigaw n~g balita'y ¿ano't nániniig

ang napapanahon sa nasang pag-ibig?

naroon ang ganda na sukat sa titig

ay magsisilayas ang lahat n~g sákit.

Bubugtong na anak ang himalang ganda

ng nagkakandiling haring magasawa

nang ito'y márinig ay nagsigayak na

ang nangaguusig sa nasang pagsinta.

May principe't duque, konde't kaballeros

na ang pagsasadya'y tungkol sa pag-irog

at gayon din namang balita'y umabot

sa taksíl na tawong principeng pumugot.

Nagsadya rin naman na paris n~g iba

na ang tinutun~go'y ang nasang pagsinta

dilag n~g princesa'y n~g tamaang matá

tumapon ang isip sampong kalulwa.

Anopa't sinupil nabihag ang dibdib

niyaong kay Kupidong dahás n~g pag-ibig

nang mag-uling loob nagsakdal sa lan~git

na panungtang palad ang magandang nais.

Nan~gag-alay na n~ga n~g sinta't paglubog

ang nagsípagsadyá sa nasang pag-irog

kung anong hiwagang kaloob n~g Dios

ang naguing asawa'y ang principeng nugot.

Ihahangang dito ang kináhinatnán

n~g abang dalagang kinitlán n~g búhay

¿ang principe baga'y kung kaya nákasal

ay talagang utos niyong kapalaran?

—Ano pang liwanag iyong hahanapin

sa nangyaring yaon, kapatid na guiliw,

pinutlán n~g liig muling nabuhay rin

palibhasa'y siyang kapalarang taning.

—Tama ang sabi mong nakasal kapatid

pagka't princesa nang kagandahang labis

kun ang dating búhay siyang ipipilit

makalilibo ma'y puputlan n~g liig.

At may pangyayari kayang makasal pa

sa lalaking buháy babaeng patáy na

dito'y liwanagan mo n~ga sa dalawa

sa palad at gusto'y sinong nan~gauna?

Itong kapalaran kung pag-iisipin

ay parang busabus n~g pag-ibig natin

at walang sarili siyang mararating

kun ang haring gusto'y siyang tumitiguil.

Aywan sa ibang nangyayaring bagay

kung tungkol sa ating daláng kabuhayan

may dukhang nanakyat sa luklukang dan~gál

at may darakilang naaabá naman.

Yaong sinasabing nan~gapapahamak,

nalunod ó kayâ natuka n~g ahas

baka naroroon ang kaya n~g lakas

niyaong sinasabing naghaharing palad.

Nguni't sa kalakhan n~g haring pag-irog:

itong kapalaran ay naninikluhod

palibhasa'y siya'y nahahandang lingkod

sa anomang bagay na ipag-u-utos.

—Makáhahalakhak kung pagwawariin

ang katuwiran mong panagot sa akin,

¿diyata't sa dahás n~g haring pag-guiliw,

itong kapalara'y talagang alipin?

Huag kang palulong irog na kapatid

sa dunong ng iyong námamaling isip

itandâ sa noó at saka sa dibdib

na ang kapalaran ay hulog n~g Lan~git,

Dí baga ang m~ga alay na pagluhog

sa isang babae'y halál n~g pag-irog

ay bakit kung hindí bigyang pahintulot

tátan~gá na lamang at maghihimutok.

¿Nasaan ang dahás n~g haring pag-ibig

na sinasabi mo guiliw kong kapatid?

ang kapangyariha'y bakit dí magamit

na ang sumasamong pagsinta'y ipilit.

Asal n~g pag-ibig ang sumamosamò

at sa sinisinta'y maghandóg n~g suyò

tuíng máhaharáp sa lan~git n~g puso'y

nagpapakilala n~g pamimintuhò.

Yaon man at hindí ipagkakaloob

n~g palad ay sayang ang puhunang pagod,

ihahangang dito kapatid na irog,

¿may matuid ka pa bagang isagagót?

—Tamà ang tugon mo kung didingin lamang

n~guni't mayroon pang náninirang bágay

pagka't ang pinilit na ikinakasal

nulo sa kastila kang ito'y pan~ganlan.

Sapagka't ang dilág n~g pag-aasawa

buhat sa kasundo n~g pusong dalawa

kailan ma't hindí ganáp ang pagsinta

walang kabuluhan yaong pagsasama.

Bakit nang panahong tayo'y maligalig

na ang pilipino'y magsipanghimagsik

ay daming babaeng nákasal sa pilit

¿yaon kaya'y palad na hulog ng Lan~git?

Hinayang sa buhay ang sanhing pag-amin

takot sa maikling pamatay at baril,

n~gayon ang tanong ko, kapatid na guiliw

¿yaon kaya'y utos n~g palad na taning?

—Di kung gayon pala itong kapalaran

ay walang sariling lakás na sinimpan,

sapagka't kung hindí humin~ging tulun~gan

n~g baril ay hindí mapilit ang ayaw.

At bukod sa rito kapatid na irog

kun ang kapalara'y sa lan~git na hulog

di na mangyayaring daanin sa takot

pagka't yao'y bawal n~g banál na utos.

Kaya't anhín ko mang tanun~gin ang isip

nag-áalan~ganing mayag yaring dibdib

na pawawalan mong lakás ang pag-ibig

at ang kapalara'y siyang mananaig.

Ang bagay na ito'y sinabi ko lamang

di ka pinipilit na ako'y ayunan,

n~guni't sa sarili n~g bait na simpan

ikaw ang bahalang sa wasto'y magtimbang.

At kung matagpuan n~g pantás  mong isip

ang kalulunduan n~g hustong matuwid

hinahong papayag naman yaring dibdib

at tatangapin mo ang aking panalig.

Bakit sa kanitang pagsasamang ganáp

itong pagtatalo'y hindi nárarapat

at saka himalang makita n~g lakás

n~g lampá tang isip ang ililiwanag.

Itong atin n~gayong pagsasalitaan

n~g balabalaking magunitang bagay

ay para na bagang isang pagsasanay

n~g tumulín tulín isip tang mabagal.

—Oo n~ga Marcela't yaon ang matuid

han~gang nabubuhay sa silong n~g lan~git,

ang tawo'y piliting dumunong ang isip

sa kapanahuna'y nang hindí maguipít.

Mag-aral n~g m~ga wastong pan~gun~gusap

na makakalugdan n~g kinakaharap

at yaon ay isang karan~galang sangkap

n~g tao kahima't nagmula sa hamak.

At ang pan~gun~gusap ay ipapanahon

huwag sa bala nang salita'y tútugón

at ang pagnanasang pan~ganlang marunong

lalong nagbabansag niyaong pagkagungong.

Ang palalong anio't kilos na magaslaw

sa gawa at wika'y páilag-ilagan

sa isip na puri hindi't kapintasan

ang maguiguing bun~ga't tubong pakinabang.

Ang pagmamabini't bala't kayong hinhin

kung dí katutubo naman ay wala ring

aantaing puri't bagkus babalutin

sa pula't siphayô n~g dilang matabil.

Sampo pa n~g ama't inang nag-anduka'y

masasabisabing diwa'y nagpabaya,

at kung hindí gayo'y di naman lálalâ

ang lumaguing gawing may katalong pula.

Ihahan~gang dito't dapat ding mag-in~gat.

ang tawo sa pulan~g nagsalasalabat

kung dí man máluklok sa dakilang taas

ay huag mangyaring malunod sa libák.

—Ang lahat mong saysay Dalmaciang kapatid

ay dapat ilimbag sa ubod n~g dibdib,

n~guni't ang hiling ko'y huag ipagkait

¿naganti mo na ba ang padalang titik?

—Hindi n~ga Marcela; ito'y isang bagay

na isasanguni sa pagmamahalan

at ipahahayag tanáng kalihiman

niyaring aking dibdib mula niyaong araw.

Maniwala ka kapatid na guiliw

ang liham na yao'y mula nang tangapin

salamat at di mo palá nápapansin

na yaríng isip ko'y nagpaparang halíng.

Sa alay na sintá ni Constancio't hibik

nag-aalan~gnin sana yaring dibdib,

n~guni't sa pasiyang hatol n~g pag-ibig

dí dapat itakuil ang sa pusong lan~git.

Kaya buhat na n~ga n~g aking tan~gapin

ang padalang liham, kapatid na guiliw,

parang binabaka ang gulong panimdim

na dí matutuhan ang dapat kong gawin.

Ito'y hindí sana dapat pamalayan

sa kahit kan~gino at kahalayhalay

na tayong babayi pala'y nagdaramdam

n~g matinding dusa sa nagugustuhan.

N~guni't sa malinis na pagkakatali

n~g kanilang puso'y nuha't ang bighani

na pagtapatan ka't yaring dalamhati

n~g tungkol sa sinta'y magkalualhati.

Upanding sa iyong magagandang hatol

ligalig n~g aking puso'y huminahon

sa padalang salat Cela'y nagtatanong

kung ano ang dapat na maguing panugon.

—Diyán sa hiling mo guiliw na kapatid

na hatulan kita n~g itatahimik,

walang mágagawa yaring aking isip

kun ang iyong puso'y supil n~g pag-ibig.

Sapagka't ang dahás n~g Haring pag-irog

ay dí gumagalang at dí natatakot,

walang katuirang ina-alinsunod

liban sa ang nasa lamang ang masunod.

Pagpayuhan ka mán n~g lalong matuid

ang kalihiman mo'y hindí rin didinig

lunas na pagpulhan n~g itatahimik

ay ang katutubong sarili mong bait.

At yaon ang siyang makapag titimbang

n~g lalong marapat sa kahihinatnan

yayamang sapagka't dati mo rin alam

ang lakad n~g mundo't panahong niniral.

Iyong magagawa boong pag-iin~gat

kung may panimdim kang puri'y mapahamak

at ang kabaita'y siyang naghahawak

sa ikasasawi n~g dáratning palad.

Ang sinomang tawo'y pagka't sinangkapan

n~g tatlong sandatang talagang panglaban

kailan ma't ito'y di mo bibitiwan

ay dapat umasang ipagtatagumpay.

Sapagka't kung ito'y di mo isasalong

sa digma n~g mundong laláng n~g panahon

ay pakaasahan na ipagtatan~gol

ikaw sa lahat nang sakuna't lingatong.

Huag maniwala ang lapok na loob

na tayong linikha'y may talagang signos

sapagka't ang tawo'y kung sumasa-Dios

ay walang pan~gamba't hindi matatakot.

Kaya n~ga sa awa niyaong Matankilik

na nagpakaduk-ha ay doon manalig

na pagpinagtibay ang sariling bait

walang magagawa ang lilong pan~ganib.

Tungkol sa hiling mong kita'y pagpayuhan

sukat hangang dito ang kaya ko lamang

at ang dakong hulí n~g káhihinatnán

ay wala sa aki't ikaw ang may tan~gan.

Kaya hangang dito't asahang kalakip

sa makakayanan yaring aking dibdib

n~guni't sa tadhana n~g Haring pag-ibig

sarilinan tayo n~g mapagsasapit.

—Salamat sa iyo kapatid na guiliw

sa m~ga hatol mong palagay sa akin,

na ang kabaitan ang papagtibain

at ang pag-aadya n~g Nakop sa atin.

Paalam na muna ako at aalis

si ama't si ina'y nang dí nai-iníp

kung walang dahila'y asahang babalik

sa araw n~g bukas guiliw kong kapatid.

—Adios Dalmacia't kung walang hilahil

inaantay kita sa araw mong taning

at ang taguri ko'y huag lilimutin

ang pagmamahalan magpahangang libing.

Ang pag babalik ni Dalmacia

Ikaapat na pankat

Narito na ako kapatid na irog

¿anong buhay ninyo kagabing pagtulog?

—nagdaang payapa na awa ng Dios

¿kayo nama'y ano? Wala ring sigalót.

N~guni't nang matapos kami n~g agahan

tumangap na mulí n~g padalang liham

na ang hinihiling niyaong karain~gan

ang magandang nasa'y bigyang kasagutan.

Narito Marcela at iyong abutín

itong ikalawang hatid na pagdaing

—Dalmacia'y oo n~ga't aking babasahin

na kung anong bagay ang sa pusong hiling.

Ang pagbasa ni Marcela sa pan~galawang hibik ni

Constancio tungkol sa pag-ibig.

Nunulí na naman ang aking paghibik

sa m~ga yapak mo, Poon n~g pag-ibig,

na sa karain~ga'y huag ipagkait

ang lunas na awa sa may dusang dibdib.

N~guni't kung hindí mo naman maaatim

ang lun~goy n~g puso't bawal n~g pag-amin

ay wala nang buhay na dapat ituring

at parang himbing na sa hantun~gang libing.

Kaya kung sakali't nagaalan~gán man

sa hiling n~g aking nagdurusang buhay

mabighani ka ring iyong pagpayuhan

ang sariling puso't magtaglay n~g hambal.

At nang sa dalita'y upang makahugot

ang nálulugami sa nasang pag-irog

ipagkatiwala sa hihinting sagót

ang iguiguinhawa niyaring abang lingkod.

Ihahangang dito at pakahihintin

ang tapát mong hatol sa alay kong daing,

lakip ang kumusta't sa kayang pupulhin

ay natatalagang lingkod hangang libing.

Sagót ni Marcela.

Dalmaciang kapatid ang ganitong liham

ay paban~góng suob sa tinataghuyan,

upáng sa amuki n~g pagsintang alay

ang pinto n~g iyong bighani'y mabuksan.

N~gayon ang tanong ko kapatid na guiliw

huag paglihima't magtapat sa akin

tungkol kay Constanciong handog na pagdaing

¿may palad na baga siyang tatangapin?

—Sa tanong mo Cela'y bakit maglílin~gid

ang pagsasama ta'y higit sa kapatid

ang katotohana'y siyang isusulit

bagay sa binatang dulot na pag-ibig.

Nang nakararaang di pa tinatangap

ang ina-asam kong pahatid na sulat

ay nau-una na siyang nakalimbag

sa lihim n~g aking katauhang bihag.

At nang tangapin ko ang sinugong titik

walang paglulanan n~g tuá ang dibdib,

gayon man ay aking pinátipid tipid

na dí nagpamalay sa tawong naghatid.

Anopa't ang aking ligayang tinangap

sa pagdating niyaong sinugong kalatas

di lubhang nalaon ay nan~gagsilipas

at ang humalili ligalig at sindak.

Unang nagunita't sanhíng nakahadlang

ay ang pagka habág sa m~ga magulang

lapastan~gang anak ang di na tumanaw

sa hirap dálita nilang pinuhunan.

Bukod pa sa rito'y nang mag-isip-isip

alab n~g gusto ko'y nasubhán n~g lamig

dahil sa balitang aking nadidin~gig

na ang tawong yao'y lahing mababagsík.

Bulong n~g himaton kahit may asawa

sa ibang babayi ay nakikisama

dahil dito'y siyang niguil umantala

sa malagong tubo n~g aking pagsinta.

Yao'y siyang sanhi't bilang na pumiguil

sa náunang siglá n~g aking pag-guiliw,

n~guni't maniwalang sumasalisi rin

sa buntong gunita na siya'y tangapin.

N~gayon ko natantong ¿anong tinding bigat

iwaksi ang sintang diwa'y may kamandag?

na nananalatay sa lahat n~g ugat

kaya't di mangyaring biglaing makatkat.

N~guni paghinahon bulág na pag-ibig

idila't ang iyong nadidimlang isip

kung papatulan mo ang hiling n~g dibdib

ay mahuhulog ka sa madlang pan~ganib.

Kung naroroon na sa kamay n~g sukab

lahing mapaglilo sa asawang liyag

dí ang kailan~gang gagawing pang lunas

sa hapdí n~g puso'y luhang tatagaktak.

Piguil aking loob at alalahanin

ang pagaasawa'y matinding dadalhín

kung makatagpo ka n~g ugaling taksil

magsisi ma'y huli't walang mararating.

Lalo na't lalaking laguing mapagbintang

sa dí guinagawa'y paghihinalaan,

marahil ay di na panghihinayan~gan

sa ikadadalí ang lapok mong buhay.

Lalagui ka na n~ga sa tinaghoy-taghoy

magsisi ma'y huli't wala nang panahon,

anopa't kaya ka lamang huminahon

kung maguing bangkay na't katawa'y maburol.

Ito'y karaniwang aking namamalas

sa m~ga babaying sinasamang palad

siyang umi-iguib, kilik pa ang anak

na dí pinapansin n~g lalaking tamád.

Sampong pagkabúhay na ipagtatawid

n~g asawa't m~ga bun~ga n~g pag-ibig

ang tungkuling yaon ay wala sa isip

at di nahihiya sa nakamamasid.

Ang lahat n~g ito'y dapat isadili

na kahihinatnan n~g isang babayi

kung naroroon na'y walang mangyayari

liban sa managhoy ang iyong sarili.

Sa lahat n~g ito katawan ko'y bakit

hangang may panaho'y milag sa pan~ganib

kun katungkulan man ang gawang umibig

huag kabibiglá at mag-isip-isip.

Yaong kay Constanciong alay na pag-irog

na naguing bun~ga n~g aking pagtulog

pakapipiliting iwaksí sa loob

at sa dalamhati nang hindí mahulog.

Sapagka't kung siya'y magmana n~g asal

sa m~ga linahi niyang pinagmulan

na nangbabayi at ang katungkulan

sa sintang asawa'y ipinamimigay.

Di kung magkagayo'y alin pa ang háyap

niyaong dalamhati ang hindí susugat

dini sa puso ko at ¿gaanong antak

ang ipagdaramdam ng saliwang palad?

Ang lalong marapat ako'y mamayapa

sa piling ni ama't inang nag-andukha

at doon na hihintin ang laáng tadhana

niyaong kamatayang pagpanaw sa lupa.

¿Sa madlang pasiyá niyaring aking dibdib

nararapat kaya Marcelang kapatid?

—Oo ang sagot ko't hindí nalilihis

kung may kapalarang matay sa tahimik.

N~guni't itong tawo'y kung talagang laang

sa pag-aasawa'y mapa-abáng buhay,

ang mata n~g isip ay nabubulagan

sa masamang palad niyang káraratnan.

Masdan mo Dalmacia't siyáng nangyayari

sa mapapasawing paris tang babayi,

kahima't mayaman at anak sa puri

sa sinta n~g dukha ay napahuhuli.

Kaya ang sinoma'y bulaan ang bait

at ang matalinong m~ga pag-iisip

supil n~g tadhana't hindí magagamit

ang siya'y umilag sa maling pag-ibig.

Daming pasalamat ang itinutungkol

sa kabaitan mong taglay ang hinahon

at dí nabalinong puso mo'y lumusong

sa hiling n~g mundo't udyók n~g panahon.

Sapagka't ang isang babaeng gaya ta

talagang laán sa pagaasawa,

may napapa anyong palad sa guinhawa

bukod sa sariling kanlong n~g ligaya.

Bakit ang madalás ay ang pagkukulang

n~g isang babayi sa asawang hirang,

anaki ang ibig ay siyang magtan~gan

n~g ipangyayari sa lahat n~g bagay.

At pagbibintan~gán ang asawang liyag

n~g dí guinagawa at wala sa hagap

ito'y di lulubay n~g tínalak-talák

han~gál na babaying walang puring in~gat.

May dí pagkabugnot at bigyan n~g tabig.

kung nagupunó na sa di gawing galit,

yao'y hindí buhat sa talagang bagsik

kundí sa babaying samang bukang bibig.

Halihalimbawang may katotohanan

ang bikig n~g pusong ipinagbibintang

yao'y hindí dapat ipagmaka-in~gáy

pagka't sa asawang pan~ganib n~g búhay.

Kaya sino ko man irog na kapatid

na may asawa nang pinakai-ibig

kung may panibugho ka mang ini-isip

ay pakabalutin sa lihim n~g dibdib.

Lalo't may asawa ang patatamaan

sa kutóg ng iyong malíng pagbibintang,

dí parang ikaw na ang nagpapatnubay

sa ikadadali niyaong kamatayan.

Kung mapan~ganyaya ang asawang liyag

n~g dahil sa iyong dilang talipandas

¿maagaw mo pa kayang máiligtas

ang nása kamay na n~g pagka-pahamak?

Kaya ang payo ko m~ga guiniguiliw

sa ubod n~g puso'y itandang magaling

kung mayroon ka mang panibugho'y tipdin

at saka ihibik sa oras na lihim.

Na ang sabihin mo'y kulang ang ihalik

sa bakas n~g yapak, asawa kong ibig

tungkol sa anyo mong aking námamasid

n~gayon ang luhog ko'y limutin sa isip.

Alalahanin mo, asawa kong hirang

na ako ang iyong katagni n~g búhay

ikaw ang sinta ko't kaisang katawán

kun ang pagsasama'y hindi durun~gisan.

Kaya ako'y huag sanang pagliluhin,

pagka't ang damdam ko'y karamdaman mo rin

sa bawal kong ito't di ka papipiguil

magkukusa akong lulusong n~g libing.

At dí makakayang itagal n~g dibdib

ang párusang ako'y dayain n~g ibig

at ito ang siyang sanhing maghahatid

niyaring abang búhay sa hantun~gang guhit.

At ang pagkukulang n~g iyong pagtin~gin

sa m~ga anak ta'y ang ihahabilin

ang buntong hinin~ga, at anong gagawin

sinásamang palad sa amang nag-ankin.

Masdan natin dito kung hindi lalambot

sa pusô n~g isang kasing ini-irog

at mabibighaning mahambal ang loob

lalo't ang luhà mo'y makitang nanagos.

Kung sakasakali't hindí rin didin~gig

sa m~ga taghoy mo't malunos na hibík,

sukat sa magbata't idaing sa Lan~git

na siya'y loobing magbago n~g isip.

Iligtas sa madlang abang na pan~gamba

ang kasing irog mong supíl n~g anyaya

n~g mundo't ilagay ang boong pag-asa

sa dunong na lihim n~g Lumik-hang Amá.

At kung baga siya'y dí rin magbabago

n~g pagkálugami sa daya n~g mundo

ang loob mo'y huag namang mabubuyó

na sa dalamhati gumanting maglilo.

Ang isang lalaki kahima't maglihim

dilág n~g asawa'y, lalong nagniningning,

n~guni't kung babayi ang siyang magtaksíl

ang abang lalaki'y nagmumuk-hang halíng.

Titigas ang buhók at  magbabalita

ang kulay at anyong siya'y nadadayâ

sa pagkakagayo'y ¿dí ka naman kaya

nagdadalang habág, babaying kuhila?

Dilidilihin mo't ikaw ang may tan~gan

niyaong mahalagang putong na kinamtan,

na kapag nabagsak ito at pinugay

ay parang gumiba n~g isang Sambahan.

Salamat na lamang kapatid na kasi

kung bigyang panahong magawa ang sisi

kamatayan nati'y hindí nagsasabi

n~g araw at oras na ipanagyayari.

At magandang pala, irog na kapatid

kung pahahatdan kang babalá n~g Lan~git

at bigyang panahon na makapaglinis

upanding magtamo n~g bayang tahimik.

Ihahangang dito't ako ma'y hindí pa

talastas ang dako n~g maguiguing hanga

kung may kapalaran sa pag-aasawa

ó hangang tumanda sa pagka dalaga.

Ang pagsagót sa sulat ni Constancio.

—Maalaala ko Marcelang kapatid

yaong kay Constanciong sulat na pahatid

ating bigyang sagót na ang ninanais

ay wala nang daang ipagkaka lan~git.

—Oo n~ga Dalmacia't siyang katuiran

na dapat gantihin ang padalang liham,

muha ka n~g papel na pagsusulatan

na ang ninanasa ay wala nang daan.

—Narito Marcela't sa kamay ko'y abót

ang pagsusulatan n~g aking panagót,

na ang sasabihin ay walin sa loob

yaong pinupulong awa sa pag-irog.

—Dalmacia kung gayo'y tangní ang pangguhit

at u-ulatan ka n~g lampa kong isip

na ang balang malí huag itititik

hanapin ang hindí damdamin n~g dibdib.

Ang panagót ni Dalmacia kay Constancio.

Náhuling pagsinta sa kapanahunan

nang ako'y wala pang naguiguing katipán

kung n~gayo'y wala nang sukat maguing daan

pagka't sa puso ko ay may nagtatan~gan.

Hindí taga rito't lalaking mabait

ang tinatahana'y bayang matahimik

pakumbabang loob at mapagtankilik

sa kapanahuna'y gagawin ang bagsík.

—Kaya huag mo pong ipagdalang lunos

ang nabigong palad sa nasang pag-irog

di na mangyayaring ako'y makahagpos

sa kamay n~g aking kasing nagkukupkop.

Sukat hangang dito't sa tadhanang laan

n~g Lan~git, ang tawo ay doon lumagay,

yaon ang payo ko't ang taguring ¡ay!

tayo'y manatili sa payapang búhay.

Sa lahat n~g aking inilagdang titik

¿anong palagay mo Dalmaciang kapatid?

—sa aki'y husto na't hindí nálilihís

tungkol kay Constanciong alay na pag-ibig.

Cela'y tiklupin mo't sa pagbabalutan

lalagyan n~g guhit ang aking pan~galan

tandáng maguing saksing ako ang may bigay

sa tawong nagdalá n~g panugong liham.

Ang pag owi ni Dalmacia.

Oowí na ako't ang sadyang liwanag

nitong boong mundo'y ibig nang lumipas

—Oo n~ga Dalmacia't kung may búhay lakás

inaantay kita sa araw n~g bukas.

Ang pagbabalik ni Dalmacia sa tipáng kinabukasan.

Ikalimang Pankat.

Malayo layo pa itong dumarating

ay nakan~giti na ang magandang n~gipin

itong dináratnan naman ay gayon ding

isinasalubong ang mukhang may alíw.

Nagyakap na silang puspus n~g ligaya

parang pusong sabík sa dí pagkikita,

sa pagkakayapos nang magkabitaw na

kay Dalmacia'y nugnós ang buntong hinin~ga.

Tanong ni Marcela'y—¿Ano ang dahilan

may karamdaman ka bagang tinataglay?

—Oo n~ga't kung bakit laguing dinadalaw

yaring aking loob niyaong agam-agam.

Sa tuitui na'y laguing nái-isip

ang m~ga babalang pahatid n~g Lan~git

kung ano't ang aking luha'y naguiguilid

at napapanimdim ang huling sasapit.

Kung kahima't kita'y nagsasalitaan

n~g balabalaking maisipang bagay

dí mo lamang pausíng madalás magdaan

sa aking gunita ang kutóg n~g lumbay.

Ang lahat n~g ito'y kung aking damdamin

ay wala sa loob at dí pinapansin

n~g ibang kapua't nagpapakahimbing

sa layaw n~g mundong lubhang sinun~galing.

—¿Ano ano namán kapatid na hirang

ang napapansin mo sa mundong kásaman?

—liban sa dí gayon daming nagnanakaw

ang ari n~g iba'y lupiguit ma-agaw.

At sa pagsasamang tan~ging mahalaga

nagsisipaglilo ang isa at isa

at kung magkáminsan ay pinapatay pa

ang nakapipiguil sa masamang pita.

Ang pananaghili at ang pagkainguit

sa palad n~g iba'y aewan kung bakit

naguiguing bisoól at matinding bikíg

sa puso n~g dugong may linahing inip.

Ipinaghihigpit ng hin~gang payapa

yaong pagtatamóng palad n~g kapua

at pangugugulan n~g ikasisira

niyaong pan~gimbulo n~g asal kuhila.

At saka kung aking pagkurukuruin

ang dí pagka ban~gon, Inang Bayan natin

imbót sa pagyaman, ang nakapipiguil,

n~g kuhilang anák na walang pagtin~gin.

Ipinagbibili sa hindi halaga

ang m~ga damdaming pag-irog sa Iná

may asal Galalón ¿ano't hindi ka pa

tambin~gan n~g walang habag na parusa?

Sa ugaling gayon may dí pagka poot

yaong nanunun~gong mahabaguing Dios

sa yaman at puring hamak inu-ubos

ang pagsusumakit nila't paglilingkod.

Ito ang masaklap n~gayong umi-iral

na inu-ugali n~g maraming bayan

hindí magkáisa niyaong kalooban

at ang naghahari ang pag-iinguitan.

Iba'y nagsasabing mag-atang n~g bigát

ay dí naman kaya n~g lampang balikat,

anopa't kung baga másunod ang han~gad

parusa n~g baya't damdaming pahirap.

Ay manong damdamín ang aming pagluhog

pilitin ang tayo'y magka isang loob

upanding sakaling siyáng makalagót

sa tali n~g ating Inang nalulunos.

Hangang dito Cela't may dí pag sisikip

ang poót sa tawo, n~g Amá sa Lan~git

linalapastan~gan ang Santong matuid

at ang kaliluhan ang nasang manaig.

—¿Ano ano namán sintang kapatid ko

ang m~ga babaláng dí pansin n~g mundo?

—Unang unang aking tuturan sa iyo

kólerang nunuksá sa búhay n~g tawo.

At ang ikalawa'y ang pagkakamatay

n~g kawakasin~g hayop sa ikabubuhay,

baboy, m~ga manók, at iba pang bagay

saka ang luluksóng salot sa halaman.

Na diwa'y sa boong lupang Filipinas

ang hayop na ito ay lumalaganap

halamang dapuan sa boong magdamag

tapós na ang pagod at puhunang pilak.

Napan~ganyaya na't wala nang hihintin

tulad sa nagdaang sinirang pananím

ang pag-asa'y lubos na may aanihin

at nang naglalaman ay saka kinitil.

Sa lílimang bagay na aking tinuran

ika-anim yaóng away na nagdaan

¿ito kaya'y hindí dapat ipagnilay

n~g tawo't isipin huling kararatnán?

Ang Dios ay Amá ng Santong matuid

na dí mangyayaring gumawa n~g lihís,

ang lahat n~g ito'y dapat isa-isip

at alálahanin ang huling sasapit.

Kaya n~ga sa tanáng kapatid na hirang

ito'y dí pag-unang bait at pagaral,

pilitin na nating iwaksi't talikdan

ang inu-galing hindi karampatan.

Ang pananaghili at ang pag-iimbót

sa ari n~g ibang namuhunang pagod,

huag pagpilitang ikaw ang mag-impok

at kahalay halay sa tawo't sa Dios.

Alalahanin  mong may sangkap ka naman

na ipagwawari sa lahat n~g bagay

may puring sariling dapat pag-in~gatan

at ang malalait na m~ga magulang.

Pagkat kun ang tawo'y napapakasamá

na parang bulág na ang pagaakala

dalan~gin n~g lahi ay ¿manong mabiglá

ang kaniyang búhay na kahiya-hiya?

Na dahil sa puri n~g minulang buhat

ay nan~gadadamay sa pula't paglibák

kaya hinihiling n~g lahat n~g anák

na siya sa mundo'y huag nang magluát.

Kun ang kahinlugang dapat magmasakít

ay nananalan~ging búhay ay maligpit

ang di kamag-anak ¿anong máiisip

di ang daganán na n~g sangmundong sákit?

At saka ang tawo'y kundí tatalikdan

ang pagkakasalang kinadudumugan

ay hindí malayo na tayo'y pahatdan

n~g parusang walang dalang pakundan~gan.

Kaya n~ga sa tanóng guiliw na kapatid

ito'y hindí naman pan~gun~gunang bait

pilitin na nating limutin sa isip

ang lahat n~g gawang laban sa matuid.

Man~gag-sipag-sisi't gugulin ang luha

n~g paghin~ging tawad sa Poong Maygawa

at magsi-pan~gakong di na magnanasa

sa linaguing gawíng asal na masamá.

Upanding kung baga't makita n~g Dios

na tayong lahat na'y nagbabagong loob,

mahabág at di na ituloy ang poót

bagsík n~g parusang kakilakilabot.

Kaya sino kamang nagpapakahimbing

sa layaw n~g mundo, dibdib mo'y pukawin

hangang may panahon ay samantalahin

yaong pagsisising lubos na taimtim.

Yamang talastas mo na ang ating búhay

ay hindí lalagui sa lupang ibabaw

at may takdang guhit yaong kamatayan

na pagtuntong doo'y tapós na ang layaw.

Kaluluwa natin ay pilit haharap

sa handang Hukoman na sakdal n~g taas

at uusisain ang lahat at lahat

inasal sa mundo't gawang hindí tapát.

Gahanip mong sala'y walang mákakanlong

sa tunog n~g Juez na tatanong doon

at kung malining na'y gagawin ang hatol

sa dalawang bagay na maguiguing ukol.

At sa pagdurusa'y kung doon mahulog

ang maguing pasiyá n~g hatol n~g Dios,

yaon ang dálitang kákilakilabot

at hirap na walang hangang pagkatapos.

Kaya mabuti rin ang may binhing hasík

budbod na pananím sa bayan n~g Lan~git

upanding mag-ani n~g linamnam tamís

at kaligayahang walang kahulilip.

Ang Imperiong yao'y hindí napapasok

n~g kahima't sino'y n~g ligalig lungkot

palibhasa'y bayan n~g santas at santos

na nan~gag-aalay n~g puri sa Dios.

Doo'y walang gabi ang saad sa aklát

wala namang araw, buang sumisikat

ang kapangyarihan n~g Dios na wagás

ay labis sa madláng tanglaw na liwanag.

Naroon din nama't iyong makikita

ang luklukang hayag n~g Vírgen María

alay ang maraming puri't pagsasayá

n~g m~ga Vírgenes sa payapang Gloria.

Ang ligayang yao'y walang pagkatapos

walang pagkabago at lubos na lubos

hindi paris dito na sa munting lugód

dusang langkay langkay ang ganting kasunód.

Kaya n~ga ang dapat ay magsamantalá

hangang may panaho'y talikdan ang sala

at huag páwili sa tamis n~g lasa

nitong bun~gang mundo't may lihim na paklá.

Yao'y pawang daya't laláng na hikayat

n~g taga Averno, kaya n~ga ang dapat

gamitin ang tatlong katutubong sangkap

at ang kaluluwa'y nang dí mapahamak.

Kun ang lakas natin ay mapipipilan

ay huminging tulong sa kapangyarihan

n~g Poong Lumikha, at dí papayagang

masupil n~g lilong digma n~g kaaway.

Ating dalan~ginin n~g taós sa dibdib

yaong kamatayang sakdalan n~g tamís

kaluluwa nati'y nang upang magkamít

niyaong Luwalhating walang kahulilip.

Sukat hangang dito, Marcela ang galáw

n~g m~ga pagpitás nitong lamang bayan,

ang magandang suyò nawa'y ipatnubay

n~g may awang Lan~git hangang nabubuhay.

Ang ating harapin ay ang makatumbás

sa ama at inang namuhunang hirap

—Oo n~ga Dalmacia at kang matutupad

yao'y mamumun~ga n~g magandang palad.

Nanatili nan~gang kanilang ilagan

ang madláng paraya nitong kamunduhan

at walang hinaráp kundí ang mag-alay

n~g magandang suyò sa m~ga magulang.

ISÁNG TAGUBILIN.

Sa bakás n~g yapak n~g kadalagahan

ang lumagdang isip nito'y nag-aalay

n~g munting gunita na kunang ulirán

yaon kay Marcela't kay Dalmaciang búhay.

Kung baga sa isang Araw na sumikat

ay dí nan~gulimlim ang pagliliwanag

buhat sa mulâ pa n~g pagkakalapat

n~g kanilang dibdib na parang sinukat.

Ang ali't alin mang datnán n~g ligamgam

ang sing-isang puso nila'y nagdaramdam

gayón sa ligaya namang kinakamtan

walang natatan~ging pagsasarilinan.

Kung sakasakali at may maling isip

ang ali't alin mang sinsay sa matuid

ay nasasansala at naihahatid

hangang sa hantun~gan n~g itatahimik.

Sila'y marurunong magbigay pitagan

sa bala't bala nang dapat na igalang

ito'y pakorona't putong na ban~gibang

sa puri n~g m~ga nagpalang magulang.

Maiin~gat silang magbalot sa lihim

n~g puring hindí pa panahong sayan~gin

magagandang loob, marunong tumin~gin

sa búhay n~g dukhang dí gawing pansinin.

Nan~gag-aabuloy n~g makayang habág

sa kahit sinomang lugami sa hirap,

hindí nabubuyó sa maling hikayat

n~g mapag anyayang isip sa pahamak.

Ang magyao't dito at makipanayam

sa dí kaugali ay naguiguing bawal,

lalo na't ang gawi n~g mákakararal

ay manirang puri n~g sa ibang búhay.

At kahit binaka n~g Haring pag-ibig

yaon kay Dalmaciang matibay na dibdib

ay hindí nangyari na ipinalupig

at ipinagtangól n~g sariling bait.

Bilang naguing kutâ ay ang pagninilay

at ang pagka habág sa m~ga magulang,

pinilit ang loob na makipaglaban

sa dahas n~g sinta nama'y nagtagumpay.

At ang nanatiling nasok sa panimdim

sa kay Jesucristo ang puso'y ihain

huag magasawa't baka ang sapitin

ay ang dalamhati sa kakasamahin.

Sinabi kong ito'y dí naman paghadláng

sa m~ga dalagang panahong niniral

at ang matrimonio'y mahalagang bagay

kung sakasakali't mapag-iin~gatan.

Yaón ang halamang habilin ni Cristo

pinangagalin~gan n~g tawo sa mundo

diyan nagbubuhat ang Papa't Obispo

Cardenal at saka ang m~ga Ministro.

Anopa't kung bagá mapag-iin~gatan

ang pagkakalin~ga sa Santong halaman

dito pa sa lupa'y pakikinaban~gan

hangang sa lumipat n~g payapang bayan.

N~guni't kun ang dahil n~g pag-aasawa

n~g isang babayi sanhi sa anyaya

n~g mundo, at hindí bibigyang halagá

ang pagmamahalan maha~ga'y hindí na.

Kaya n~ga ó m~ga binibining hirang

kayo sa sariling laguing magninilay

at hingín sa Dios na paliwanagan

kun ang inyong isip ay pinagdidimlan.

Muhang halimbawâ at kayo'y pumaris

doon kay Dalmaciang dunong na mag-isip

hindí nabighaning natol sa pag-ibig

at ang alaala'y ang huling sasapit.

At kung mangyayari mahalintularan

yaong kay Marcelang mapayapang búhay

hindí nabighaning ang puso'y ibigay

sa parayang hilíng nitong kamunduhán.

Ang pagka dalaga'y hihiguit pa mandin

sa apat na puong taón kung bilan~gin

walang hinaharáp kundí ang maghain

niyaong pagmamahal sa ináng nag-angkin.

Kaya n~ga ó m~ga binibining irog

na ina-alayan niyaring paglilingkod

maraming salamat kung ang iyong loob

sa gandang anyaya'y magsi-alinsunod.

Yaong pagsasamang walang kasing tamís

ni Marcela't saka ni Dalmaciang ibig

kunang halimbawa't nang upang magkámit

n~g kaaya-ayang búhay na tahimik.

At kung magkagayo'y maraming salamat

sa napapanahon n~g PAMUMUKADKAD

kahimanawari'y mag si PAMULAKLAK

sabog kong tagurí n~g MAGANDANG PALAD.

WAKAS

*** END OF THE PROJECT GUTENBERG EBOOK LANDAS NA TUNTUNIN ***

Updated editions will replace the previous one—the old editions will be renamed.

Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright law means that no one owns a United States copyright in these works, so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United States without permission and without paying copyright royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to copying and distributing Project Gutenberg™ electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG™ concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you charge for an eBook, except by following the terms of the trademark license, including paying royalties for use of the Project Gutenberg trademark. If you do not charge anything for copies of this eBook, complying with the trademark license is very easy. You may use this eBook for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports, performances and research. Project Gutenberg eBooks may be modified and printed and given away—you may do practically ANYTHING in the United States with eBooks not protected by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the trademark license, especially commercial redistribution.

START: FULL LICENSE

THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE

PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK

To protect the Project Gutenberg™ mission of promoting the free distribution of electronic works, by using or distributing this work (or any other work associated in any way with the phrase “Project Gutenberg”), you agree to comply with all the terms of the Full Project Gutenberg™ License available with this file or online at www.gutenberg.org/license.

Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg™ electronic works

1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg™ electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to and accept all the terms of this license and intellectual property (trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy all copies of Project Gutenberg™ electronic works in your possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project Gutenberg™ electronic work and you do not agree to be bound by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.

1.B. “Project Gutenberg” is a registered trademark. It may only be used on or associated in any way with an electronic work by people who agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few things that you can do with most Project Gutenberg™ electronic works even without complying with the full terms of this agreement. See paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project Gutenberg™ electronic works if you follow the terms of this agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg™ electronic works. See paragraph 1.E below.

1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation (“the Foundation” or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project Gutenberg™ electronic works. Nearly all the individual works in the collection are in the public domain in the United States. If an individual work is unprotected by copyright law in the United States and you are located in the United States, we do not claim a right to prevent you from copying, distributing, performing, displaying or creating derivative works based on the work as long as all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope that you will support the Project Gutenberg™ mission of promoting free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg™ works in compliance with the terms of this agreement for keeping the Project Gutenberg™ name associated with the work. You can easily comply with the terms of this agreement by keeping this work in the same format with its attached full Project Gutenberg™ License when you share it without charge with others.

1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern what you can do with this work. Copyright laws in most countries are in a constant state of change. If you are outside the United States, check the laws of your country in addition to the terms of this agreement before downloading, copying, displaying, performing, distributing or creating derivative works based on this work or any other Project Gutenberg™ work. The Foundation makes no representations concerning the copyright status of any work in any country other than the United States.

1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1. The following sentence, with active links to, or other immediate access to, the full Project Gutenberg™ License must appear prominently whenever any copy of a Project Gutenberg™ work (any work on which the phrase “Project Gutenberg” appears, or with which the phrase “Project Gutenberg” is associated) is accessed, displayed, performed, viewed, copied or distributed:

This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the United States, you will have to check the laws of the country where you are located before using this eBook.

1.E.2. If an individual Project Gutenberg™ electronic work is derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not contain a notice indicating that it is posted with permission of the copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in the United States without paying any fees or charges. If you are redistributing or providing access to a work with the phrase “Project Gutenberg” associated with or appearing on the work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg™ trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.3. If an individual Project Gutenberg™ electronic work is posted with the permission of the copyright holder, your use and distribution must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms will be linked to the Project Gutenberg™ License for all works posted with the permission of the copyright holder found at the beginning of this work.

1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg™ License terms from this work, or any files containing a part of this work or any other work associated with Project Gutenberg™.

1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this electronic work, or any part of this electronic work, without prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with active links or immediate access to the full terms of the Project Gutenberg™ License.

1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary, compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any word processing or hypertext form. However, if you provide access to or distribute copies of a Project Gutenberg™ work in a format other than “Plain Vanilla ASCII” or other format used in the official version posted on the official Project Gutenberg™ website (www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon request, of the work in its original “Plain Vanilla ASCII” or other form. Any alternate format must include the full Project Gutenberg™ License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying, performing, copying or distributing any Project Gutenberg™ works unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing access to or distributing Project Gutenberg™ electronic works provided that:

- • You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from the use of Project Gutenberg™ works calculated using the method you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed to the owner of the Project Gutenberg™ trademark, but he has agreed to donate royalties under this paragraph to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid within 60 days following each date on which you prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty payments should be clearly marked as such and sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in Section 4, “Information about donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation.”

- • You provide a full refund of any money paid by a user who notifies you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he does not agree to the terms of the full Project Gutenberg™ License. You must require such a user to return or destroy all copies of the works possessed in a physical medium and discontinue all use of and all access to other copies of Project Gutenberg™ works.

- • You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the electronic work is discovered and reported to you within 90 days of receipt of the work.

- • You comply with all other terms of this agreement for free distribution of Project Gutenberg™ works.

1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg™ electronic work or group of works on different terms than are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing from the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the manager of the Project Gutenberg™ trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread works not protected by U.S. copyright law in creating the Project Gutenberg™ collection. Despite these efforts, Project Gutenberg™ electronic works, and the medium on which they may be stored, may contain “Defects,” such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by your equipment.

1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the “Right of Replacement or Refund” described in paragraph 1.F.3, the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project Gutenberg™ trademark, and any other party distributing a Project Gutenberg™ electronic work under this agreement, disclaim all liability to you for damages, costs and expenses, including legal fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH DAMAGE.

1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a written explanation to the person you received the work from. If you received the work on a physical medium, you must return the medium with your written explanation. The person or entity that provided you with the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a refund. If you received the work electronically, the person or entity providing it to you may choose to give you a second opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If the second copy is also defective, you may demand a refund in writing without further opportunities to fix the problem.

1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth in paragraph 1.F.3, this work is provided to you ‘AS-IS’, WITH NO OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or unenforceability of any provision of this agreement shall not void the remaining provisions.

1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone providing copies of Project Gutenberg™ electronic works in accordance with this agreement, and any volunteers associated with the production, promotion and distribution of Project Gutenberg™ electronic works, harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees, that arise directly or indirectly from any of the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg™ work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any Project Gutenberg™ work, and (c) any Defect you cause.

Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg™

Project Gutenberg™ is synonymous with the free distribution of electronic works in formats readable by the widest variety of computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg™’s goals and ensuring that the Project Gutenberg™ collection will remain freely available for generations to come. In 2001, the Project Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure and permanent future for Project Gutenberg™ and future generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4 and the Foundation information page at www.gutenberg.org.

Section 3. Information about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non-profit 501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal Revenue Service. The Foundation’s EIN or federal tax identification number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by U.S. federal laws and your state’s laws.

The Foundation’s business office is located at 809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up to date contact information can be found at the Foundation’s website and official page at www.gutenberg.org/contact

Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation

Project Gutenberg™ depends upon and cannot survive without widespread public support and donations to carry out its mission of increasing the number of public domain and licensed works that can be freely distributed in machine-readable form accessible by the widest array of equipment including outdated equipment. Many small donations ($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating charities and charitable donations in all 50 states of the United States. Compliance requirements are not uniform and it takes a considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up with these requirements. We do not solicit donations in locations where we have not received written confirmation of compliance. To SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any particular state visit www.gutenberg.org/donate.

While we cannot and do not solicit contributions from states where we have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition against accepting unsolicited donations from donors in such states who approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make any statements concerning tax treatment of donations received from outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg web pages for current donation methods and addresses. Donations are accepted in a number of other ways including checks, online payments and credit card donations. To donate, please visit: www.gutenberg.org/donate.

Section 5. General Information About Project Gutenberg™ electronic works

Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg™ concept of a library of electronic works that could be freely shared with anyone. For forty years, he produced and distributed Project Gutenberg™ eBooks with only a loose network of volunteer support.

Project Gutenberg™ eBooks are often created from several printed editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper edition.

Most people start at our website which has the main PG search facility: www.gutenberg.org.

This website includes information about Project Gutenberg™, including how to make donations to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.

back

Table of Contents

José Morante

NA PINAMAGATANG

LANDAS NA TUNTUNIN

AT Dito'y matatausan ang LIWANAG n~g nan~ga-mulat sa KADIMLAN

IKALAWANG PAGKALIMBAG MAYNILA, 1918.

IMPRENTA, LIBRERIA AT PAPELERIA

NI

J. MARTINEZ 34-36 P. Moraga, 108 P. Calderón at 253 Cabildo, Intramuros TELÉFONOS 5005 y 3283

Talaan ng Nilalaman:

Paunawà sa tanáng babasa

Punò nang salitâ Unang pankat

Ang pagbabalik ni Dalmacia Ikalawang pankat

Ang pag-alis ni Dalmacia

Ang pagbabalik ni Dalmacia n~g kinabukasan Ikatlong pankat

Palasinta n~g binatang si Constancio

Nang matapos nang basahin ni Marcela ang padaláng sulat ni Constancio

Ang pag babalik ni Dalmacia Ikaapat na pankat

Ang pagbasa ni Marcela sa pan~galawang hibik ni Constancio tungkol sa pag-ibig.

Sagót ni Marcela.

Ang pagsagót sa sulat ni Constancio.

Ang panagót ni Dalmacia kay Constancio.

Ang pag owi ni Dalmacia.

Ang pagbabalik ni Dalmacia sa tipáng kinabukasan. Ikalimang Pankat.

ISÁNG TAGUBILIN.

WAKAS

THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE